Yirmi bir yıldır projecilik alanındayım. Altmış beş yıllık yaşam deneyimimin içinden geçerek buradayım. Geçmişteki başarılarım kadar, başarısızlıklarımın da bana bıraktığı derslerle. Proje tasarımı yaptım, projelerde iş paketi (WP) liderliği yürüttüm, rapor yazdım, toplantılar yönettim, ortaklıklar kurdum. Ama bütün bunların altında tek bir duygu hep aynı kaldı: Her yıl yeniden toprağa eğilen bir çiftçi gibi, durmadan tohum ekme hali.
Çiftçi, her sezonun aynı olmadığını bilir. Hava değişir, piyasa değişir, tohumun verimi değişir; bazen emek karşılık bulur, bazen bulunmaz. Yine de çiftçi bir sonraki yılı planlamaktan vazgeçmez. Çünkü onun işi sadece sonuç üretmek değil, süreklilik kurmaktır. Benim projecilik anlayışım da tam olarak böyle oldu. Bir proje kabul edilince sevinç yaşadım ama zafer sarhoşluğu taşımadım; reddedilince üzüldüm ama yıkılmadım. Çünkü zamanla şunu öğrendim: Başarı da başarısızlık da birer sonuçtur; asıl kıymet, o sonuçların insana kazandırdığı tasarım becerisidir.
Yıllar içinde pek çok şapka takarak yürüdüm: sivil toplumcu, engelli babası, mühendis, eğitimci, hukukçu, bilgisayar programcısı, sistem analisti… Bu şapkaların hiçbiri tek başına “ben” olmadı; ama hepsi birlikte beni genişletti. Sivil toplumculuk bana sahayı, ihtiyacı, insanın kırılganlığını ve dayanıklılığını öğretti. Engelli babası olmak bana adalet duygusunu, sabrı, erişilebilirliğin kâğıt üzerinde değil hayatta ne demek olduğunu öğretti. Mühendislik, sistem kurmayı ve dağınık parçaları bir mantık içinde birleştirmeyi öğretti. Eğitimcilik, aktarımın sadece bilgi vermek olmadığını; güven kurmak, alan açmak, cesaretlendirmek olduğunu gösterdi. Hukuk, sınırları ve sorumluluğu; programcılık ise hatayı yakalama refleksini ve “debug” kültürünü kazandırdı. Sistem analizleri, her şeyin birbirine bağlı olduğunu; küçük görünen bir ayrıntının tüm yapıyı etkileyebileceğini hatırlattı.
Bu yolculuk çoğu zaman yalnız geçti. En çok da “anlaşılma” ihtiyacını taşıdığım dönemlerde. Bazen bir fikri anlatmak, bir insanı ikna etmekten daha zor geldi. Bazen doğruyu söylemek, hızlı ilerlemekten daha pahalıya mal oldu. Yabancı dilimi geliştirmek için yıllarca emek verdim; çoğu zaman sessizce, kimse görmeden. Üniversite öğrencilerine ücretsiz eğitimler verdim; çünkü birikimin paylaşılmadıkça eksildiğini değil, paylaşıldıkça çoğaldığını öğrendim. İş başında öğrenme deneyimleri sundum; çünkü teorinin hayata değmediği yerde sadece raf ürünü olduğunu biliyorum.
Hayat bana empatiyi “büyük cümlelerle” değil, küçük bir sahneyle öğretti: “Kardeşinin salını karşıya geçirmesine yardım et; göreceksin ki sen de karşıdasın.” İnsan, kendini doğru yerde sanabilir; ama bir gün bir engelin, bir zorluğun, bir ayrımcılığın tam karşısında bulur kendini. O an, konuşmanın tonu değişir. Bu yüzden hiçbir zaman “ben oldum” demedim. Oldum dediğin anda kapılar kapanır. Ben ise kapı açık kalsın istedim: öğrenmeye, düzeltmeye, yeniden kurmaya.
Benim için çalışmak bir iş değil, bir yaşam tarzına dönüştü. Çünkü projecilik, sadece form doldurmak ya da bütçe yazmak değildir. Projecilik, bir ihtiyacı görüp onu doğru soruya dönüştürmektir. Doğru soruyu doğru hedefe bağlamak, hedefi doğru faaliyetle desteklemek, faaliyeti doğru ölçümle takip etmek, sonunda da ortaya çıkan etkiyi anlamlı bir hikâyeye dönüştürmektir. Bu döngü beni besledi. Sanatla, şiirle bağımı koparmadım; çünkü insanı insan yapan şey yalnızca akıl değil, duyarlılıktır. Bazen bir dize, bir rapor cümlesinden daha doğru yere dokunur.
Yıllar içinde “bir şey daha yapılmalı” düşüncesi bende sadece bir arzu değil, bir refleks oldu. Ama sadece düşünerek değil; harekete geçerek. Çünkü biliyorum: en iyi fikir, uygulanmadığında sadece içte bir ağırlık bırakır. Uygulanan fikir ise bazen hatalı olur, bazen eksik olur, bazen yarım kalır; ama her hâlükârda dönüştürür. Kimi zaman beni, kimi zaman karşımdakini, kimi zaman bir kurumu.
Bugün altmış beş yaşındayım. Ve hâlâ yapacak çok şeyim var. Daha çok set var önümde; daha çok metin, daha çok ortak, daha çok saha, daha çok insan, daha çok hikâye. Yaşımın bana verdiği en büyük hediye, acele etmemeyi öğrenmek oldu. Ama bu, yavaşlamak değil; daha doğru yerden hızlanmak demek. Ne yaptığını bilerek, niye yaptığını unutmadan ilerlemek.
Ben tohum ekmeye devam edeceğim. Çünkü hasat her zaman aynı yıl olmaz. Bazen sen ekersin, başkası toplar. Bazen sen toprağı hazır edersin, başka biri yeşerdiğini görür. Ama şunu bilirim: Eğer kimse ekmezse, hiçbir şey büyümez. Benim projecilik yolumun özü bu: Toprağı terk etmemek. Umudu romantik bir söz olarak değil, düzenli bir emek olarak gömek.
Başardım; başarısız olunca yıkılmadım. Hayal kurdum; hayal kırıklığında da yenisini kurdum. Ve bugün hâlâ aynı cümleyi kendime sakince söyleyebiliyorum: “Bir yol bulacağım; olmazsa yenisini yaparım.”

