Powered by Project Factory
Back to News
Project Factory Insights31 Jan 20264 min readAv. Ali Ulusoy0 reads

Aziz Nesin Proje Yazsaydı: Ciddiyetin İçine Saklanmış Bir Memleket Komedisi

Aziz Nesin Proje Yazsaydı: Ciddiyetin İçine Saklanmış Bir Memleket Komedisi

Aziz Nesin proje yazmayı görseydi, önce bir süre sessiz kalırdı. Çünkü bazı şeyler gülmeye çok yakındır ama gülmek, meseleyi hafife almak gibi anlaşılır; oysa Nesin’in gülmesi, tam tersine, meseleyi ciddiye aldığının işaretidir. Sonra kalemini eline alır, “proje” kelimesinin çevresinde dönen o büyük ciddiyeti, o resmî asabiyeti, o şişirilmiş umut balonlarını dikkatle incelerdi.

Proje yazmak, ona göre, insanın hayatta bir türlü yapamadığını kâğıt üzerinde kusursuz yapıyor gibi göstermesinin modern biçimiydi. Bir tür çağdaş masal: Sonu belli, kahramanı belirsiz, kötüsü çok, iyisi metinde.

Nesin’in dünyasında proje yazmak yalnızca “form doldurmak” değil, bir toplumsal refleksi açığa çıkaran aynaydı. İnsanların gerçek sorunları vardı, evet; ama gerçek sorunlarla gerçek çözümler arasında hep bir ara katman bulunurdu: “İkna edilebilirlik.”

Proje metni, çoğu zaman gerçeğin kendisini değil, gerçeğin fonlanabilir sürümünü anlatırdı. Çünkü fonlanabilirlik, aklın ve vicdanın değil, kutuların ve başlıkların istediği bir şeydi.

Ve proje yazarı, bu iki dünya arasında bir tercümandı: Sahadaki acıyı, masadaki dile çevirmek zorundaydı. Bu çeviri sırasında da acı, “ihtiyaç” olur; öfke “gerekçe”ye dönüşür; çaresizlik “kapasite geliştirme” diye makyajlanır; bir insanın hayatındaki kırık, bir “hedef grup” cümlesinin içine sığdırılırdı.

Aziz Nesin, işte bu sığdırma işine bakar ve muhtemelen şöyle derdi: “Bizim memlekette her şeyi bir yerlere sığdırmaya çalışırlar. En çok da gerçeği.”


1) Proje Metni Bir Edebî Türdür: Ne Roman Kadar Özgür, Ne Dilekçe Kadar Dürüst

Proje yazmak, Nesin’in gözünde edebiyatla bürokrasinin evliliğiydi; bu evlilikten doğan çocuk da “rapor dili” olurdu. Bu dil, ne kadar çok süslenirse o kadar ikna edici sayılırdı. Bir cümle sade ise şüphe uyandırır, bir cümle uzun ise saygı görürdü.

Proje metninin içinde “sürdürülebilirlik, yaygınlaştırma, yenilikçilik, kapasite geliştirme, görünürlük” gibi kelimeler dolaşırdı; bu kelimeler, doğru kullanılırsa kapı açar, yanlış kullanılırsa kapatırdı.

Nesin, kelimelerin bu kadar çok kapı açıp kapatmasına hayret ederdi: “Bizim kapılarımızı anahtar değil kelime açıyor demek.”

Ama proje metninin asıl edebî tarafı, anlatının yapısındaydı. Her proje metni bir dram örgüsüne benzerdi: önce büyük bir sorun, sonra o sorunu çözecek parlak bir fikir, ardından faaliyetler, çıktılar, sonuçlar ve etki…

Bu zincir, metinde öyle bir kurulur ki sanki hayatın kendisi de böyle ilerliyormuş gibi görünür. Oysa hayatta zincirler kırılır, kopar, dolanır, bazen hiç başlamaz. Proje metni ise kırılmayı sevmez; projede her şey planlı olmalıdır.

Bu yüzden proje yazarı, hayatın düzensizliğini düzene çeviren bir masalcıdır.

Aziz Nesin masalı severdi; ama masalın masal olduğunu bilerek severdi. Proje metninde ise masal, “kurumsal gerçeklik” diye sunulur.

İşte burada o tanıdık Nesin ironisi belirirdi: “Biz gerçekleri masal diye anlatsak kimse dinlemez; masalları gerçek diye anlatsak herkes inanır.”


2) Sorun Bulma Sanatı: Gerçeği Görmek Değil, Gerçeği ‘Yazılabilir’ Hale Getirmek

Proje yazmanın ilk adımı “sorun analizi”dir. Nesin’e göre bu, toplumun en zengin madenlerinden birini işletmektir: Sorun madeni.

Hangi taşı kaldırsanız altından bir sorun çıkar. Ama proje yazarı o taşı kaldırdıktan sonra sorunu “konuşulabilir” olmaktan çıkarıp “başvuru formuna uygun” hale getirir.

İşte bu dönüşüm, Nesin’in mizahına malzeme olurdu. Çünkü sahada sorun çıplaktır: yoksulluk, eşitsizlik, dışlanma, şiddet, ayrımcılık, erişimsizlik, yalnızlık…

Proje metninde ise sorun: tanımlanır, kapsamlandırılır, hedef gruplara ayrıştırılır, göstergelerle desteklenir.

Bu aşamalardan geçerken sorun, bir yandan ciddileşir, bir yandan insandan uzaklaşır. Çünkü insanın yüzünü görmek zordur; sayıyı görmek kolaydır.

Aziz Nesin sayıya değil, sayının arkasına saklanan insansızlığa düşmandı.

Bu yüzden şunu yazabilirdi: “Bizde sorunlar çözülmez, sınıflandırılır.”


3) Hedefler: Yapılacak İş Değil, Söylenecek Söz Üretme Fabrikası

Proje metninin en parlak bölümlerinden biri hedeflerdir. Hedefler okunduğunda insanın içi ferahlar: “Güçlendirmek, artırmak, yaygınlaştırmak, geliştirmek, dönüştürmek…”

Ama Nesin’in fark ettiği şey şuydu: Bu fiiller her yere yakışır. Bu yüzden hedefler bazen herkese uyan bir elbise gibidir.

Proje metni, geleceğe inanma ihtiyacını okşar. Ama umut, bir pazarlama malzemesine dönüşürse karikatür olur.

Bir yerde “katılımcı odaklı yaklaşım” yazdınız mı, sanki katılımcı gerçekten merkeze oturmuş gibi olur. “Eşitlik” yazdınız mı, sanki eşitsizlik biraz utanır ve geri çekilir.

Aziz Nesin bu alışkanlığı çok iyi tanırdı: Bizde söylemek, yapmak yerine geçer.


10) Yine de Umut: Bu Kadar Kâğıt, Bu Kadar Cümle, Bu Kadar Niyet Boşuna mı

Aziz Nesin’in mizahı karamsar değil, gerçekçidir. Proje yazmayı eleştirirken bile, niyeti görür.

Sorun, bu niyetin metinde donmasıdır.

Belki de Nesin şöyle derdi: “Kâğıt üzerinde insanı büyüt; hayatta insanı küçültme.”

Ve yazıyı şu cümleyle kapatırdı: “Proje yazmak, bir ülkenin kendi kendine verdiği sözdür; ama sözün kıymeti, sözü tutacak iradede saklıdır.”


___________________________________________________________________________

IT IS TIME TO WRITE "HORIZON EUROPE PROJECTS"

If you'd like to meet Ali Ulusoy, who has been working on building ecosystems and sustainable project structures for many years, you can send him a message via LinkedIn or contact him directly via email. 👉 Connect, let's talk.

Aziz Nesin Proje Yazsaydı: Ciddiyetin İçine Saklanmış Bir Memleket Komedisi



YAZIMI BEĞENDİYSENİZ NEDEN PAYLAŞMIYORSUNUZ :)

  • -We can add value to your projects with our organizations in Türkiye and Estonia. Would you like to benefit from our contribution in writing your Horizon Europea projects
  • Ali ULUSOY
  • Proje Fabrikası Kurucusu   / President of Project Factory
  • Engelsiz ve Mutlu Yaşam Derneği Başkanı / President of Barrier Free and Happy Life Association
  • happykidstr@gmail.com https://projehaberleri.com/
  • Stay Connected WhatsApp: +90 530 363 3120
  • Facebook: mahalleninalisi Twitter / X: Happykidsturke2 LinkedIn: happykidsturkey

Share This Content

Related Articles