Horizon Cluster 2 çağrılarında en sık yapılan hata, proje fikrini “metin üretimi” zannedip asıl oyunu kaçırmaktır. Bu çağrılar, iyi yazılmış cümleleri değil; sahada karşılığı olan mekanizmaları, ölçülebilir etki mantığını ve güvenilir uygulama kapasitesini fonlar. Bu yüzden “hazırlık” dediğimiz şey; bir Word dosyasını açıp giriş paragrafı yazmaktan çok daha önce başlar. Hazırlık, projenin bilimsel ve uygulamalı çekirdeğini netleştiren, konsorsiyumu gerekçelendiren, veri-etik-IP risklerini kontrol eden ve değerlendirme mantığına göre kanıt üreten bir süreçtir. Kısacası hazırlık, proje fikrinin “başvurulabilir ürün” haline gelmesidir.
1) Hazırlık Nedir (Bir check-list değil, bir inşa süreci)
Hazırlığı sadece “toplantılar, dokümanlar, takvim” gibi idari başlıklarla düşünmek yanıltıcı olur. Horizon’da hazırlık, üç şeyi aynı anda kurar: (i) Problemin kanıtlanmış tanımı ve hedeflenen değişimin netliği, (ii) bu değişimi üretmesi muhtemel müdahale mekanizması, (iii) mekanizmanın ölçülebilirliğini sağlayan değerlendirme tasarımı. Bu üç parça oturmadığında başvurular genellikle “iyi niyetli ama belirsiz” diye okunur ve puan kaybeder. O yüzden hazırlık süreci, proje fikrini bir “niyet metni” olmaktan çıkarıp, gerçek hayatta çalışabilecek bir “model paketine” dönüştürür.
2) İlk Hazırlık: Topic’i Okumak Değil, Topic’i “Kilit”lemek
Cluster 2’de topic metnini okuyup “biz buna uyuyoruz” demek yeterli değildir. Hazırlığın ilk adımı, topic’in hangi iddiayı test etmeyi istediğini ve hangi tür çıktıyı “kabul edilebilir” saydığını kilitlemektir. Özellikle DEMOCRACY-10 gibi başlıklarda, değerlendirme bakışı şuna döner: “Bu proje hangi davranışı, hangi bağlamda, hangi mekanizma ile değiştirecek; bunu nasıl ölçecek?” Eğer topic, sahada pilot ve ölçekleme bekliyorsa; hazırlıklarınız “pilot tasarımı + ölçüm çerçevesi + kurumsal benimseme yolu” etrafında örülmelidir. Topic, politika ve uygulamayı birlikte istiyorsa; tek başına akademik çıktı üretmek hazırlık değildir, hatta risk yaratır.
3) State-of-the-Art Hazırlığı: Literatür Taraması Değil, “Boşluk Haritası”
Değerlendiricinin görmek istediği şey, “biz literatürü okuduk” değil; “mevcut girişimlerin tipik ölçüm limitleri var ve biz bunları aşacak bir tasarım getiriyoruz” türünden net bir boşluk haritasıdır. Bu aşamada hazırlık, bir sayfalık “evidence landscape” üretmeyi hedeflemelidir: hangi müdahale aileleri (ör. medya okuryazarlığı eğitimleri, fact-checking kampanyaları, davranışsal nudgeler) hangi çıktıları ölçüyor, nerede tökezliyor ve sizin projeniz hangi metodolojik sıçramayı öneriyor Bu boşluk haritası yazıldığında, projenin “beyond state-of-the-art” iddiası doğal olarak ortaya çıkar; zorla “yenilik” cümlesi üretmek zorunda kalmazsınız.
4) Outcome Kilidi: “Ne Değişecek?” Sorusu Hazırlığın Kalbidir
Hazırlığın en kritik bölümü, projenin birincil sonuç yapısını (primary outcome construct) netleştirmektir. Örneğin “democratic resilience” ifadesi tek başına bir sonuç değil; bir üst şemsiye kavramdır. Hazırlık aşamasında bu şemsiyenin altına hangi ölçülebilir yapıların girdiği, hangilerinin birincil hangilerinin ikincil olduğu kilitlenmelidir. Aksi halde proje, çok şey söyleyip çok az şey ölçen bir görünüm kazanır. İyi hazırlık, birincil sonucu daraltır, ikincil sonuçları mantık zinciriyle bağlar ve her birini ölçebilecek araç setini en baştan tanımlar. Buradaki hedef “fazla ölçmek” değil; doğru şeyi ölçmektir.
5) Evaluation Design Hazırlığı: Yöntem Etiketi Değil, Mantık
Horizon’da değerlendirme tasarımı, metnin sonuna eklenen bir paragraf olmamalıdır. Hazırlık süreci, değerlendirme mantığını proje mimarisinin içine yerleştirir. Örneğin DEMOCRACY-10 kapsamında bir müdahaleyi test ediyorsanız, ölçümünüzün sadece “ön-test/son-test memnuniyet anketi” gibi zayıf bir şemaya yaslanması, iyi fikri zayıf uygulama gibi gösterir. Hazırlık, karşılaştırmalı tasarımı (hangi gruplar, hangi koşullar, hangi karşılaştırma mantığı), veri toplama zamanlamasını (baseline–midline–endline), karma yöntem kurgusunu (nicel + nitel + dijital iz verileri) ve etik/GDPR çerçevesini daha en baştan netleştirir. Böylece proje “ölçüleceği için” değil, “tasarımı gereği ölçülebilir olduğu için” güçlü görünür.
6) Konsorsiyum Hazırlığı: Ortak Bulmak Değil, “Neden Bu Konsorsiyum?”u Kanıtlamak
Ortak arama süreci çoğu zaman LinkedIn mesajları ve OID paylaşımıyla sınırlanıyor; bu, Horizon için yetersiz bir hazırlıktır. Hazırlıkta konsorsiyum, bir “kapasite iddiası” olarak inşa edilir. Her ortağın projedeki rolü, sadece “çalıştay düzenler” gibi faaliyet tanımıyla değil; proje mekanizmasının bir parçasını taşıdığı için gerekçelendirilmelidir. Belediyeler pilot ve benimseme yolunu sağlar; kütüphaneler veya youth centres güvenilir topluluk altyapısı sunar; akademi ölçüm ve metodoloji omurgasını kurar; STK’lar hedef gruplara erişim ve hak temelli yaklaşımı taşır; medya/teknoloji aktörleri ölçeklenebilir araçların entegrasyonunu sağlar. İyi hazırlık, bu “tamamlayıcılık haritasını” baştan kurar ve değerlendirme metnine kolayca dönüşecek şekilde net cümlelere indirger.
7) Pilot Hazırlığı: Pilot = Etkinlik Değil, “Çalışan Modelin Sahadaki Kanıtı”
Pilotlar, çoğu başvuruda “X şehirde uygulayacağız” düzeyinde kalıyor. Oysa pilot hazırlığı, projenin gerçek sınavıdır: katılımcı akışı nasıl olacak, hangi kurum içi süreçler devreye girecek, hangi araçlar kullanılacak, hangi çıktılar üretilecek, hangi metriklerle başarı tanımlanacak Bu soruların cevabı hazırlık aşamasında taslak olarak ortaya konduğunda, proje “uygulanabilir” görünür. Ayrıca pilotların çeşitliliği (farklı ülkeler, farklı hedef gruplar, farklı kurumsal kapasite seviyeleri) hazırlığın bir parçası olmalıdır; çünkü aktarılabilirlik iddiası, ancak farklı bağlamlarda test edildiğinde ikna edici hale gelir.
8) Veri–Etik–IP Hazırlığı: Sonradan “kutucuk” doldurma işi değil
Horizon’da etik ve veri koruma bölümleri, formalite gibi görüldüğünde proje zayıflar. Hazırlık, GDPR uyumunu, hassas gruplarla çalışma protokollerini, rıza süreçlerini, veri minimizasyonunu ve güvenli saklama yaklaşımını başlangıçtan kurar. Aynı şekilde IP ve açık bilim (Open Science/FAIR) yaklaşımı da “yayınları açık yapacağız” cümlesi değildir; hangi veri setlerinin nasıl anonimleştirileceği, hangi çıktının hangi lisansla paylaşılacağı, platform/araç geliştirilirse bunun sürdürülebilir erişim modeli gibi kararları içerir. Bu kararlar hazırlık aşamasında alınırsa, metin daha sonra kendiliğinden tutarlı olur.
9) Hazırlıkta “Yazma” Ne Zaman Başlar
Aslında iyi hazırlık, yazmayı kolaylaştırır; çünkü metin artık “ikna etmeye çalışan” değil, “tasarımı gösteren” bir metne dönüşür. Yazma, hazırlığın sonunda değil; hazırlığın belirli dönemeçlerinde başlar. Örneğin boşluk haritası hazır olduğunda Ambition yazılır; outcome kilidi yapılınca Excellence omurgası kurulur; pilot taslakları olgunlaşınca Implementation doğal olarak şekillenir; benimseme/ölçekleme yolu netleşince Impact kendi kendine akmaya başlar. Böylece yazma, bir “cümle üretimi” değil; hazırlığın çıktılarının düzenlenmesidir.
10) Sık Görülen Hazırlık Hataları
Hazırlıkta en sık yapılan hatalardan biri, proje fikrini çok geniş tutup her şeyi kapsayan bir çerçeve kurmaktır. Bu durum, “öncelik dağınıklığı” yaratır ve değerlendirme gözünde projenin neyi test ettiğini belirsizleştirir. İkinci hata, ölçümü zayıf bırakmaktır: güçlü fikir + zayıf ölçüm = düşük inandırıcılık. Üçüncüsü, pilotları etkinlik gibi kurgulamaktır: pilot, sonuç üretmesi gereken bir “deney alanı”dır. Dördüncü hata, konsorsiyumu CV toplamı sanmaktır; oysa konsorsiyum, mekanizmanın dağıtılmış kapasitesidir.
11) Sonuç: Hazırlık = Risk Azaltma + Puan Artışı
Hazırlık, sadece başvuru kalitesini artırmaz; proje yürütülürken yaşanacak riskleri de düşürür. Çünkü iyi hazırlık, sahada neyin nasıl yapılacağını, neyin nasıl ölçüleceğini ve hangi kurumun hangi sorumluluğu taşıdığını en baştan netleştirir. Horizon Cluster 2’de “kazanan” projeler çoğu zaman daha yaratıcı olduğu için değil; fikri doğru kilitlediği, ölçüm mantığını erken kurduğu ve konsorsiyumu gerekçelendirdiği için kazanır. Son tarihe koşmak, hazırlık eksikse sadece hataları büyütür; ama hazırlık tamam ise son hafta sadece düzenleme haftası olur.
Metin Yazma Dönemi Bitti: Horizon Cluster 2’de Kazanmak “Hazırlık Disiplini” İstiyor
Horizon Cluster 2’ye (Culture, Creativity and Inclusive Societies) girdiğiniz anda, farkında olmadan bir refleksi geride bırakmanız gerekiyor: “iyi metin yazarsam olur” refleksi. Bu çağrılar, iyi yazılmış paragraflara değil; ölçülebilir şekilde çalışan müdahalelere, sahada benimsenebilen modellere ve bu modelleri güvenilir biçimde test eden konsorsiyum kapasitesine para verir. Bu nedenle “hazırlık”, proje yazımının ön adımı değil; projenin kendisidir. Metin sadece, iyi hazırlanmış mekanizmanın kâğıt üstündeki izdüşümüdür.
Ben bu yıl, Cluster 2’de aynı omurgayı paylaşan ama farklı “müdahale tiplerini” temsil eden altı proje fikrine odaklandım. Üçü genel Cluster 2 mantığında demokratik katılım ve yaşam boyu yurttaşlık kapasitesini güçlendirmeyi hedefliyor; üçü ise DEMOCRACY-10 başlığında, dijital ve medya okuryazarlığını demokratik dayanıklılığın ölçülebilir bir bileşeni hâline getirmeyi amaçlıyor. Altısını bir arada düşünmemin sebebi basit: Tek bir temaya saplanıp “herkese her şey” demek yerine, aynı sorunu farklı araçlarla ele alan bir portföy kurmak, hem bilimsel netliği hem de uygulama gücünü artırıyor.
Neden Bu Altı Fikir Çünkü Hepsi “Müdahale Tasarımı” Zorunluluğunu Dayatıyor
Bu altı fikri seçmemin birinci nedeni, hepsinin “metinle satılabilecek” değil, “mekanizmayla kanıtlanabilecek” projeler olması. Cluster 2’de en büyük puan kaybı, belirsiz hedeflerle geniş vaatler vermek. Oysa bu altı fikir, daha en başta beni bir şeye zorluyor: Ne değişecek Hangi mekanizma bunu değiştirecek Değiştiğini nereden anlayacağız Hazırlığın en kıymetli tarafı da bu zorunluluk.
İkinci neden, bu fikirlerin her birinin sahadaki “kurumsal benimseme” meselesini doğal olarak içermesi. Cluster 2’nin görünmez sınavı şudur: Proje bittiğinde geriye sadece rapor mu kalacak, yoksa bir belediyenin yönergesine, bir yetişkin eğitimi sağlayıcısının programına, bir kütüphanenin hizmet modeline girebilecek bir yapı mı Ben altı fikri de bu soruya cevap verebilecek şekilde seçtim.
Üçüncü neden ise portföy mantığı: Aynı tema etrafında, farklı aktörleri (belediyeler, yetişkin öğrenme sağlayıcıları, kütüphaneler, gençlik merkezleri, gazeteciler, platformlar, STK’lar ve akademi) tutarlı bir rol haritasıyla bir araya getirebileceğim bir set istedim. Çünkü “konsorsiyum” dediğimiz şey CV toplamı değil; müdahalenin parçalarının farklı kurumlara dağıtılmasıdır.
1) CIVIC-TECH Lifelong Pathways: Yurttaşlık Becerisi “Ders” Değil, Yolculuktur
Bu fikir, yurttaşlık kapasitesinin formal okul dışına taşındığı gerçeğini ciddiye alıyor. İnsanlar belediye süreçlerine katılırken, mahalle dayanışması kurarken, dijital deliberation araçlarında görüş üretirken zaten öğreniyor. Sorun şu: Bu öğrenme görünmüyor, ölçülmüyor ve tanınmıyor. CIVIC-TECH Lifelong Pathways’i seçmemin nedeni, bu görünmez öğrenmeyi “yolculuk” olarak yapılandırma iddiası. Bir belediye participatory budgeting uygulamasıyla başlayan, deliberation araçlarıyla derinleşen, topluluk moderasyon becerileriyle olgunlaşan bir yol.
Hazırlık açısından bu proje beni iki kritik disipline zorluyor: Birincisi, “öğrenme çıktısı” ile “demokratik katılım çıktısı” arasındaki farkı netleştirmeye. İkincisi, yerel yönetimlerin bunu neden benimseyeceğine dair gerçekçi bir adoption pathway kurmaya. Bu fikir, yazı yazmayı değil; kurum içi süreç tasarlamayı gerektiriyor. İşte Cluster 2’nin sevdiği şey de tam bu.
2) Participation Without Barriers: Erişilebilirlik Bir Slogan Değil, Operasyon Standardıdır
Demokratik hayata katılımın önündeki engeller, çoğu zaman “politika metinlerinde kabul edilmiş” ama pratikte çözülmemiş engellerdir. Dil bariyeri, engellilik temelli erişim sorunları, sosyo-ekonomik dışlanma… Bu fikirde beni çeken şey, çözümü “farkındalık kampanyası”na değil, ölçülebilir şekilde işleyen bir barrier removal modeline bağlaması.
Bu projeyi seçtim çünkü Cluster 2’de en güçlü puan kırıcı risklerden birini en baştan kapatıyor: “Hedef gruplarınız var ama projeniz hedef gruplara gerçek erişim ve güven inşa etme planı sunmuyor.” Participation Without Barriers, hazırlık sürecini zorunlu olarak sahaya indiriyor: erişilebilir formatlar, destek mekanizmaları, yerel pilotlarda uptake ölçümü, kurumların bunu protokole dönüştürmesi… Bu, ‘iyi niyet’ değil, ‘işleyen sistem’ çağrısı.
3) Micro-Credentials for Democratic Participation: Katılımın Değeri Tanınmıyorsa, Sürdürülemez
Bu fikri seçmemin nedeni, demokratik katılımın en büyük açmazlarından birine dokunması: İnsanlar gönüllülük yapıyor, topluluk organize ediyor, dijital katılım gösteriyor; ama bu çaba bir beceri olarak tanınmıyor. Tanınmayan beceri, sürdürülebilir bir motivasyon üretmiyor. Micro-credentials yaklaşımı, burada bir köprü olabilir: katılımın ölçülebilir bileşenlerini rubriklere dönüştürmek, kalite güvencesi sağlamak ve eğitim sağlayıcılarla yerel yönetimlerde pilot etmek.
Hazırlık disiplinine gelince… Bu proje, “sert” bir hazırlık ister. Çünkü micro-credential demek, iddia demektir: ölçülebilirlik, doğrulanabilirlik, taşınabilirlik. Bu fikri seçerek kendime şunu dayatmış oluyorum: Outcome kilidi olmadan tek paragraf yazamazsın. Rubrikler ve adoption pilots, kâğıt üzerinde değil, sahada çalışacak şekilde tasarlanmak zorunda. Cluster 2’nin sevdiği de budur: iddianın metodolojiyle desteklenmesi.
DEMOCRACY-10 Üçlüsü: Okuryazarlığı “Ders”ten Çıkarıp “Davranış ve Altyapı”ya Taşımak
DEMOCACY-10 başlığındaki üç fikri seçerken niyetim şuydu: Dijital ve medya okuryazarlığını, tekil eğitim modüllerinden çıkarıp, davranış değişikliği ve topluluk altyapısı üzerinden yeniden kurmak. Çünkü dezenformasyonla mücadelede en pahalı hata, “bilgi verince davranış değişir” varsayımıdır. Oysa çoğu zaman bilgi var, davranış yok. Ya da davranış var, topluluk desteği yok.
4) Resilient Citizens Lab: Hangi Müdahale Gerçekten İşe Yarıyor
Bu proje fikri, “hangisi daha etkili?” sorusunu merkezine alıyor. Okuryazarlık alanında çok sayıda girişim var; ama çoğu girişim, ya ölçüm tasarımında zayıf kalıyor ya da gerçek dünyada ölçeklenebilirlik göstermiyor. Resilient Citizens Lab’i seçmemin nedeni, müdahale katalogu + resilience outcomes ölçüm çerçevesi gibi iki kritik boşluğu doldurmayı hedeflemesi.
Hazırlık açısından bu fikir, beni state-of-the-art’ı “liste” gibi yazmaktan alıkoyuyor. Çünkü burada state-of-the-art, boşluk haritasına dönüşmek zorunda: hangi müdahale aileleri neyi ölçüyor, nerede limit var, biz hangi ölçüm sınırını aşacağız Bu proje fikri, hazırlığa disiplin getiriyor; metne değil.
5) Community Fact-Checking Ecosystems: Doğrulama Bir Birey Becerisi Değil, Topluluk Fonksiyonudur
Bu fikir, bana göre DEMOCRACY-10’un en “sistem” odaklı cevabı. Çünkü doğrulama pratikleri, bireyin yalnız başına yapacağı bir iş gibi kurgulandığında sürdürülebilir olmuyor. Buna karşılık kütüphaneler, gençlik merkezleri, STK’lar ve gazeteciler bir “yerel ekosistem” olarak çalıştığında doğrulama bir topluluk normuna dönüşebiliyor.
Bu fikri seçtim çünkü değerlendirme masasında güçlü bir cevap veriyor: “Scale” ve “trust infrastructure”. Ayrıca hazırlık aşamasında konsorsiyum rol haritasını doğal olarak kuruyor: kütüphane = güvenilir mekân, gençlik merkezi = erişim, gazeteciler = doğrulama standardı, STK = kapsayıcı yaklaşım, akademi = ölçüm. Bu, “neden bu konsorsiyum?” sorusunu sonradan icat etmeyi gerektirmiyor; baştan doğuruyor.
6) Behavioural Literacy Nudges: Bilgi Yetmez, Alışkanlıklar Değişmeli
Bu fikri seçmemin nedeni net: dezenformasyon ekosistemi, hız ve dürtüyle çalışıyor. O yüzden “bilgi verme” yaklaşımı tek başına yetmiyor; mikro karar anlarında davranışı etkileyen tasarım müdahaleleri gerekiyor. Nudges, etik çerçeve içinde tasarlanırsa hem ölçülebilir hem ölçeklenebilir olabilir.
Hazırlık açısından bu proje, “etik + etki” dengesini daha baştan kurmayı zorunlu kılıyor. Çünkü nudges alanı, yanlış kurgulanırsa kolayca eleştiriye açık hale gelir. Bu da şu demek: hazırlık aşamasında etik, veri koruma, şeffaflık ve manipülasyon risklerini ciddiye almazsanız, metin ne kadar iyi olursa olsun proje zayıf görünür. Bu projeyi seçmek, beni “kutucuk doldurma” değil, tasarım kararı verme disiplinine sokuyor.
Altı Projeyi Birlikte Hazırlamak Ne Sağlıyor
Bu altı fikri tek tek ele aldığınızda bile güçlü; ama birlikte ele aldığınızda asıl avantaj ortaya çıkıyor: ortak bir “hazırlık omurgası” kurabiliyorsunuz. Her birinde farklı araçlar var; fakat hepsinde aynı üç kilit var: outcome netliği, değerlendirme tasarımı ve benimseme yolu. Böylece hazırlık süreçlerini paralel yönetmek mümkün oluyor: aynı konsorsiyum tipolojisi, benzer etik/GDPR yaklaşımı, benzer pilot mantığı; ama farklı müdahale paketleri. Bu, hem kaliteyi hem hızınızı artırıyor. Ve ironik biçimde, “hız” burada acelecilik değil; hazırlık disiplini sayesinde gecikmenin azalması demek.
Son Söz: Cluster 2’de “Hazırlık” Metnin Yerine Geçti
Bugün Cluster 2’de yarış, son hafta yazılan paragraflar arasında değil; son aylar boyunca yapılan hazırlık kararları arasında geçiyor. Topic kilidi, state-of-the-art boşluk haritası, outcome construct netliği, değerlendirme tasarımı, konsorsiyum rol haritası, pilotların gerçekçi kurgusu ve adoption pathway… Bunların hiçbiri metin süsü değil. Bunlar proje.
Ben bu altı fikri, tam da bu yüzden seçtim: beni cümle üretmeye değil, mekanizma inşa etmeye zorladıkları için. Çünkü Cluster 2, metni değil mekanizmayı fonluyor; ve ben de oyunu artık orada oynamayı tercih ediyorum.
______________________________________________________________________________
If you'd like to meet Ali Ulusoy, who has been working on building ecosystems and sustainable project structures for many years, you can send him a message via LinkedIn or contact him directly via email. 👉 Connect, let's talk.

- -We can add value to your projects with our organizations in Türkiye and Estonia. Would you like to benefit from our contribution in writing your Horizon Europea projects
- Ali ULUSOY
- Proje Fabrikası Kurucusu / President of Project Factory
- Engelsiz ve Mutlu Yaşam Derneği Başkanı / President of Barrier Free and Happy Life Association
- happykidstr@gmail.com https://projehaberleri.com/
- Stay Connected WhatsApp: +90 530 363 3120
- Facebook: mahalleninalisi Twitter / X: Happykidsturke2 LinkedIn: happykidsturkey

