Powered by Project Factory
Tüm Haberlere Dön
Engellilik ve Erişilebilirlik15 Ağustos 20269 dk okumaAv. Ali Ulusoy0 okunma

21 Yıllık Projecilik Hayatımda Neler Öğrendim?

21 Yıllık Projecilik Hayatımda Neler Öğrendim?

Aralık 2004 - 15 Ağustos 2026

Avrupa Birliği projeleriyle gerçek anlamda tanıştığım zamanı düşündüğümde aklıma hâlâ o günler geliyor.

İlk Leonardo A tipi projemiz kabul edilmişti. Projemiz, okul öncesi dönemde engelli çocukların kaynaştırılmasıyla ilgiliydi. Hacettepe Üniversitesi’nden bir profesör, bir sosyal hizmet uzmanı, bir çocuk gelişimci ve ben Stockholm’e gittik.

O zaman bunun benim için nasıl uzun bir yolculuğun başlangıcı olacağını bilmiyordum.

Bugün geriye baktığımda aradan 21 yılı aşkın bir süre geçmiş durumda.

Bu yıllar boyunca yüzlerce proje fikrinin içinde oldum. Proje yazdım, ortak aradım, ortak oldum, koordinatörlük yaptım, toplantılara katıldım, projeler uyguladım. Kabul edilen projelerimiz oldu. Reddedilenler oldu. Çok iyi olduğunu düşündüğümüz halde geçmeyen projeler gördüm. Fazla umut bağlamadığımız halde yüksek puan alan projeler de gördüm.

Üniversitelerle, belediyelerle, sivil toplum kuruluşlarıyla, şirketlerle, kamu kurumlarıyla, spor kuruluşlarıyla, engelli örgütleriyle ve Avrupa’nın farklı ülkelerinden yüzlerce insanla çalışma fırsatı buldum.

Ve sonunda şunu öğrendim:

Projecilik, proje yazmaktan çok daha büyük bir iştir.

1. İyi proje iyi fikirle değil, gerçek bir problemle başlar

İlk yıllarda hepimizin yaptığı bir hata var.

Önce aklımıza güzel bir fikir geliyor.

Sonra bu fikre uygun bir çağrı arıyoruz.

Yıllar bana bunun tersinin daha doğru olduğunu öğretti.

Önce insanları dinlemek gerekiyor.

Bir genç neden iş bulamıyor

Engelli bir birey neden sosyal hayata katılamıyor

Bir kadın neden ekonomik hayata giremiyor

Bir belediye neden vatandaşına istediği hizmeti veremiyor

Bir mesleki eğitim kurumu neden işgücü piyasasının ihtiyaçlarına cevap veremiyor

Bir spor kulübü neden dezavantajlı insanlara ulaşamıyor

Gerçek problem nedir

İyi proje burada başlıyor.

Çünkü değerlendirici bizim ne kadar yaratıcı olduğumuza değil, tanımladığımız problemin ne kadar gerçek olduğuna ve önerdiğimiz çözümün o probleme gerçekten cevap verip vermediğine bakıyor.

Bugün bir proje fikri önüme geldiğinde ilk sorum artık:

“Ne yapacağız?” değil.

İlk sorum:

“Hangi problemi değiştirmek istiyoruz?”

2. Proje yazmak yalnız yapılacak bir iş değildir

21 yılda öğrendiğim en önemli şeylerden biri de bu oldu.

İyi proje, iyi ekiple yazılır.

Bir kişinin her şeyi bilmesi mümkün değil.

Birisi konuyu çok iyi bilir.

Birisi hedef grubu tanır.

Birisi araştırma yapar.

Birisi bütçeyi bilir.

Birisi Avrupa politikalarını takip eder.

Birisi sahayı bilir.

Birisi iyi yazar.

Bir başkası değerlendirici gibi okuyarak metindeki zayıflıkları görür.

Bütün bunlar birleştiğinde proje güçlenir.

Bu nedenle yıllar içinde proje yazarlığından çok proje ekibi kurmanın önemli olduğunu düşünmeye başladım.

Hatta bugün geldiğim noktada şuna inanıyorum:

Bir proje yazarının en büyük sermayesi yazma yeteneği değil, birlikte üretebildiği insanlardır.

3. Doğru ortak, iyi yazılmış bir paragraftan daha değerlidir

Eskiden ortak ararken temel soru şuydu:

“Bu ülkeden bir ortağımız var mı?”

Bugün bunun yeterli olmadığını biliyorum.

Artık soruyorum:

Bu kuruluş neden bu projede

Hangi problemi çözecek

Hangi hedef grubuna ulaşacak

Hangi iş paketini taşıyacak

Projeye hangi bilgiyi, ağı, kurumsal kapasiteyi veya saha imkânını getirecek

Çünkü proje konsorsiyumu bir ülke koleksiyonu değildir.

Bir kapasite mimarisidir.

Avrupa Komisyonu’nun 2026 Erasmus+ Sport Info Day’de kullandığı çok güzel bir ifade de yıllardır yaşayarak öğrendiğim şeyi özetliyor:

“Think of the partners for your project, not for your application.”

Yani başvuruyu tamamlamak için ortak bulmayın.

Projeyi gerçekleştirmek için ortak bulun.

4. Ortaklık önce güven ilişkisidir

Avrupa projelerinde yüzlerce kuruluş tanıyabilirsiniz.

Ama yüzlerce kuruluş tanımak, güçlü bir network sahibi olmak anlamına gelmiyor.

Gerçek network şudur:

Bir proje fikri çıktığında arayabileceğiniz insanlar vardır.

Onlar sizin nasıl çalıştığınızı bilir.

Siz onların nasıl çalıştığını bilirsiniz.

Birbirinize güvenirsiniz.

İyi günde değil, problem çıktığında da telefonu açarsınız.

Yıllar içinde birçok proje ortağı arkadaşımız oldu.

Bazılarıyla bir proje yaptık.

Bazılarıyla yıllardır birçok farklı proje geliştiriyoruz.

Şunu gördüm:

Projeler biter. İyi ilişkiler devam eder.

Ve o ilişkiler yeni projeler doğurur.

Bu nedenle bugün benim için networking kartvizit toplamak değildir.

Networking, güven biriktirmektir.

5. Proje yazmak sabır işidir

Proje yazarlığında en zor öğrenilen derslerden biri budur.

Bir proje reddedildiğinde insan üzülüyor.

Özellikle aylarca çalıştıysanız…

Ortakları topladıysanız…

Araştırma yaptıysanız…

Gece yarılarına kadar metin üzerinde çalıştıysanız…

Sonuç geldiğinde birkaç puanla kaybetmek kolay kabul edilecek bir şey değil.

Ama zamanla öğrendim:

Reddedilen her proje başarısız proje değildir.

Bazı projeler yanlış çağrıya gider.

Bazılarının konsorsiyumu eksiktir.

Bazılarında ihtiyaç analizi yeterince güçlü değildir.

Bazılarında proje iyidir ama rekabet olağanüstü yüksektir.

Bazılarında da biz gerçekten hata yapmışızdır.

Önemli olan reddedilen projeyi çöpe atmak değil, ona tekrar bakabilmektir.

Değerlendirici nerede puan kırmış

Biz neyi görememişiz

Hangi varsayımımız yanlışmış

Bir sonraki başvuruda neyi farklı yapacağız

Bazen bir red mektubu, iyi okunursa, çok pahalı bir proje yazarlığı eğitiminden daha değerlidir.

6. Değerlendirici gibi düşünmeden yüksek puanlı proje yazılamıyor

Uzun yıllar boyunca projeye yazarın gözünden baktım.

Sonra önemli bir değişiklik oldu.

Projeye değerlendiricinin gözünden bakmaya başladım.

Bu tamamen farklı bir bakış açısı.

Yazar şöyle düşünüyor:

“Ben burada ne anlatmak istiyorum?”

Değerlendirici ise şöyle düşünüyor:

“Bana sorulan kriterin cevabı nerede?”

Bu fark çok büyük.

Bugün proje yazarken kendime sürekli şu soruları soruyorum:

Bu iddianın kanıtı nerede

Bu faaliyetin hangi ihtiyaca cevabı var

Bu çıktının hangi hedefle ilişkisi var

Bu hedef nasıl ölçülecek

Bu ortak neden burada

Bu bütçe neden gerekli

Proje sona erdiğinde ne değişmiş olacak

Ve belki de en önemlisi:

Bunu değerlendirici üç dakika içinde görebiliyor mu

Çünkü iyi proje yalnızca doğru olmak zorunda değil.

Okunabilir, izlenebilir ve değerlendirilebilir olmak zorunda.

7. Faaliyet ile sonuç aynı şey değildir

Bu ayrımı öğrenmem yıllar aldı.

100 kişiye eğitim vermek bir sonuç değildir.

Bu bir faaliyettir.

Bir kitap hazırlamak sonuç değildir.

Bir platform kurmak da tek başına sonuç değildir.

Asıl soru şudur:

Sonra ne oldu

Eğitime katılan kişi davranışını değiştirdi mi

Öğretmen yeni yöntemi sınıfta kullanmaya başladı mı

Belediye yeni bir hizmet modelini benimsedi mi

Kuruluş yeni bir prosedür oluşturdu mu

Engelli bireyin hizmete erişimi kolaylaştı mı

Genç iş bulma konusunda yeni bir kapasite kazandı mı

Bir kurum bütçe ayırdı mı

Bir politika veya uygulama değişti mi

Bugün proje yazarken artık yalnızca:

Activity → Output

yazmıyorum.

Şunu arıyorum:

Problem → Need → Objective → Activity → Output → Outcome → Impact.

Proje mantığının gerçek omurgası burada.

8. Eğitim–toolkit–platform üçlüsü tek başına proje değildir

Avrupa projelerinde yıllardır aynı reçeteyi görüyoruz:

Eğitim yapalım.

Toolkit hazırlayalım.

Platform kuralım.

Bunların hiçbirinde yanlışlık yok.

Ama bunlar artık kendi başlarına yenilik değil.

Eğitimden sonra insan ne yapacak

Toolkit kurum tarafından gerçekten kullanılacak mı

Platforma kim girecek

Neden tekrar gelecek

Platform hangi gerçek kararı veya hizmeti değiştirecek

Bugün benim için inovasyon, yeni bir web sitesi yapmak değildir.

İnsanların, kurumların veya sistemlerin davranış biçimini değiştirecek yeni bir mekanizma kurmaktır.

9. İyi proje hayal gücü ister; ama ayakları yere basmalıdır

Bir proje yazarı biraz hayalperest olmak zorunda.

Henüz olmayan bir şeyi görebilmeli.

“Böyle bir şey yapılsa ne olur?” diyebilmeli.

Farklı sektörleri bir araya getirebilmeli.

Engellilik ile yapay zekâyı…

Spor ile sosyal içermeyi…

Kadın kooperatifleri ile Avrupa ağlarını…

Belediyeler ile demokratik katılımı…

Mesleki eğitim ile geleceğin becerilerini…

birbirine bağlayabilmeli.

Ama hayal tek başına yetmiyor.

Projenin ikinci sorusu hemen geliyor:

Kim yapacak

Ne zaman

Hangi kaynakla

Kaç kişiyle

Hangi yöntemle

Nasıl ölçeceğiz

Dolayısıyla iyi proje yazarı aynı anda hem hayalperest hem de mühendis olmak zorunda.

10. Son gece yazılan proje çoğu zaman son gece yazıldığı belli olan projedir

Proje yazmak dikkat, özen ve sabır ister.

Yıllar boyunca son günleri, son saatleri, sistemlerin kilitlendiği dakikaları da yaşadım.

Bundan öğrendiğim çok net bir şey var:

Kaliteli proje aceleyle oluşmuyor.

İyi bir ihtiyaç analizi zaman ister.

İyi ortak bulmak zaman ister.

Ortakların görüşünü almak zaman ister.

Bütçeyi faaliyetlerle eşleştirmek zaman ister.

Metni tekrar tekrar okumak zaman ister.

Bir başkasına okutmak zaman ister.

Kanıtları doğrulamak zaman ister.

Bu nedenle proje yazarlığının büyük bölümü aslında başvuru formu açılmadan önce yapılmalıdır.

11. Proje başvuru formuyla başlamaz

Bugün en fazla önem verdiğim derslerden biri bu.

Bir çağrı açılıyor ve sonra proje düşünmeye başlıyorsanız çoğu zaman geç kalmışsınız demektir.

Asıl hazırlık çağrıdan önce yapılmalı.

İnsanlar tanınmalı.

Sorunlar araştırılmalı.

Proje fikirleri oluşturulmalı.

Ortaklıklar kurulmalı.

Kurumların kapasitesi bilinmeli.

Veriler toplanmalı.

Potansiyel pilot alanlar belirlenmeli.

Bu nedenle yıllar içinde benim bakışım da değişti.

Proje yazarlığından proje ekosistemi kurmaya geçtim.

Project Factory fikrinin arkasındaki temel düşünce de giderek burada oluştu.

Yalnızca proje yazmak değil;

fikirleri, insanları, kurumları, uzmanlığı ve Avrupa fırsatlarını birbirine bağlamak.

12. Gençleri yetiştirmeden sürdürülebilir bir proje sistemi kuramazsınız

21 yıl sonra benim için projeciliğin en önemli konularından biri artık yeni proje yazarlarının yetişmesi.

Çünkü bir kurumun bütün proje kapasitesi tek kişinin kafasında duruyorsa o kurumun gerçek bir proje kapasitesi yoktur.

Bilginin aktarılması gerekir.

Gençlerin proje fikri geliştirmesi gerekir.

Ortaklarla konuşması gerekir.

Toplantıya katılması gerekir.

Bütçe hazırlaması gerekir.

Reddedilmesi gerekir.

Tekrar yazması gerekir.

Sorumluluk alması gerekir.

Ben bugün proje yazmayı yalnızca bir meslek olarak değil, aktarılması gereken bir kapasite olarak görüyorum.

13. Yapay zekâ proje yazarının yerini almayacak; ama çalışma biçimini değiştirecek

Son yıllarda öğrendiğim yeni derslerden biri de bu.

Yapay zekâ araştırmayı hızlandırabilir.

Çağrı analizini kolaylaştırabilir.

Alternatif proje mimarileri oluşturabilir.

Metindeki tutarsızlıkları yakalayabilir.

Göstergeler önerebilir.

Bir değerlendirici simülasyonu yapabilir.

Ama bir şeyi yapamaz:

Sahadaki gerçekliği kendiliğinden bilemez.

İnsan ilişkisini kuramaz.

Ortağın güvenilir olup olmadığını yaşayarak anlayamaz.

Bir hedef grubun sesini onların yerine duyamaz.

Kurumsal politikayı değiştirecek ilişkiyi kendi başına kuramaz.

Bu nedenle geleceğin iyi proje yazarı yalnızca AI kullanan kişi olmayacak.

AI ile insan deneyimini doğru birleştirebilen kişi olacak.

14. En iyi proje, başvurusu kabul edilen proje değildir

Bu cümleyi 21 yılın sonunda daha rahat söyleyebiliyorum.

Bir projenin kabul edilmesi çok önemlidir.

Ama asıl başarı başka bir yerde.

Proje bittikten sonra geriye ne kaldı

Yeni bir yöntem mi

Yeni bir kurum kapasitesi mi

Devam eden bir ortaklık mı

Yeni bir istihdam mı

Bir insanın hayatında değişiklik mi

Yeni bir politika mı

Bir kurumun çalışma biçiminde iyileşme mi

Yıllar sonra hâlâ birbirini arayan insanlar mı

Bazen bir projenin en önemli çıktısı, başvuru formunda hiç yazmadığınız bir şey oluyor:

İnsanlar arasında kurulan güven.

15. Projecilik aslında insan işidir

21 yıl sonunda ulaştığım en sade sonuç bu olabilir.

Programlar değişiyor.

Leonardo vardı, sonra başka programlar geldi.

Başvuru formları değişiyor.

Bütçe modelleri değişiyor.

Lump sum geliyor.

Dijital platformlar değişiyor.

Öncelikler değişiyor.

Yapay zekâ geliyor.

Ama bir şey değişmiyor:

Projeleri insanlar yapıyor.

Bir insan başka bir insanın sorununu anlamaya çalışıyor.

Bir grup insan birlikte bir çözüm tasarlıyor.

Farklı ülkelerden insanlar birbirine güvenmeyi öğreniyor.

Birlikte hata yapıyorlar.

Birlikte öğreniyorlar.

Ve bazen küçük bir proje fikri, yıllarca sürecek bir dostluğun veya işbirliğinin başlangıcı oluyor.

21 yıl sonra…

2004 yılında ilk projemiz kabul edildiğinde bugün geleceğim noktayı bilmiyordum.

Belki iyi ki de bilmiyordum.

Çünkü bu yolculuğun en güzel tarafı, her projede yeniden bir şey öğrenmek oldu.

Bugün hâlâ yeni bir çağrı gördüğümde heyecanlanıyorum.

Hâlâ yeni bir proje fikri duyduğumda zihnim çalışmaya başlıyor.

Hâlâ yeni bir insanla tanıştığımda:

“Acaba birlikte ne yapabiliriz?”

diye düşünüyorum.

Ama artık biliyorum ki proje yazmanın özü başvuru formunu doldurmak değil.

Problemi anlamaktır.

Doğru insanları bulmaktır.

Birlikte düşünmektir.

Kanıt toplamaktır.

Hayal kurmaktır.

Planlamaktır.

Ölçmektir.

Reddedildiğinde yeniden başlamaktır.

Ve en önemlisi:

Bir fikri, insanların hayatında gerçek bir değişime dönüştürmektir.

21 yıllık projecilik hayatım bana belki yüzlerce teknik şey öğretti.

Ama bütün bunları tek bir cümlede özetlemem gerekirse şunu söylerdim:

İyi proje yazmak, iyi cümleler yazma sanatı değildir; gerçek bir problemi, doğru insanlarla birlikte, uygulanabilir ve ölçülebilir bir değişim hikâyesine dönüştürme sanatıdır.

Ben hâlâ öğreniyorum.

Ve galiba projeciliği bu kadar sevmemin asıl nedeni de bu.

Her yeni proje, yeniden öğrenci olmak demek.

Av. Ali ULUSOY

Proje Fabrikası Kurucusu   / President of Project Factory

Engelsiz ve Mutlu Yaşam Derneği Başkanı / President of Barrier Free and Happy Life Association

Mobil: (+90 530) 363 3120 happykidstr@gmail.com

Bu İçeriği Paylaş

Doğrulanmış Resmî Kaynak ve Bağlantılar

İlgili Haberler