
Bir düşünce deneyi yapalım.
Bir eğitim merkezine gidiyorsunuz. Kapıda size ücret sorulmuyor. Diploma da sorulmuyor. Mesleğiniz, yaşınız, geliriniz ya da sosyal statünüz de ilk soru değil.
Size yalnızca iki soru yöneltiliyor:
“Ne öğrenmek istiyorsunuz?” “Başkasına ne öğretebilirsiniz?”
Bir kadın, “Ben örgü ve geleneksel el işi öğretebilirim ama ürünlerimi internette satmayı bilmiyorum,” diyor.
Bir üniversite öğrencisi, “Ben sosyal medya ve Canva kullanabiliyorum ama dikiş öğrenmek istiyorum,” diyor.
Almanya’ya yeni taşınmış bir göçmen, “Türkçe ve Arapça biliyorum, fakat Almanca konuşma pratiğine ihtiyacım var,” diyor.
Emekli bir muhasebeci, “Excel ve temel finans öğretebilirim; ama yapay zekâyı kullanmayı öğrenmek istiyorum,” diyor.
Down sendromlu bir genç, yıllardır yaptığı işi veya geliştirdiği bir beceriyi başkalarına öğretiyor. O gün artık “destek alan hedef grup” değil; bilgiyi paylaşan kişi oluyor.
Peki bütün bunların ortak noktası nedir
Para yerine beceri dolaşıma giriyor.
Belki de Avrupa’da yeni bir öğrenme ekonomisini tartışmanın zamanı gelmiştir.
Becerinin de bir değeri vardır
Günümüz eğitim sistemi büyük ölçüde tek yönlü çalışıyor.
Bir tarafta bilenler var. Diğer tarafta öğrenenler.
Bir tarafta eğitim veren kurumlar var. Diğer tarafta “yararlanıcılar”.
Avrupa Birliği projelerinde de benzer bir dili sıkça kullanıyoruz:
“50 katılımcıya eğitim verilecek.”
“100 genç kapasite geliştirme faaliyetlerine katılacak.”
“Dezavantajlı kadınların dijital becerileri geliştirilecek.”
Bunların hiçbirinde yanlışlık yok.
Ama eksik bir soru var:
Bu insanların bize öğretebilecekleri ne
Çünkü 55 yaşındaki işsiz bir kadın yalnızca “dijital becerisi düşük yetişkin” değildir.
Belki mükemmel yemek yapıyordur.
Belki yıllardır örgü örüyordur.
Belki çocuk yetiştirme konusunda olağanüstü bir deneyime sahiptir.
Belki bulunduğu mahallenin sosyal hafızasını herkesten iyi biliyordur.
Belki tarım yapmayı biliyordur.
Belki de bizim henüz değer olarak görmediğimiz bir beceriye sahiptir.
Sorun bazen insanların becerisiz olması değildir.
Sorun, sahip oldukları becerilerin görünür olmamasıdır.
Skill Bartering: Para yerine beceri
“Skill Bartering” veya daha sıcak ifadesiyle “Swap a Skill”, çok basit bir düşünceye dayanıyor:
Ben sana bildiğim bir şeyi öğreteyim, sen de bana bildiğin bir şeyi öğret.
Örneğin:
Ben size Excel öğretiyorum. Siz bana İngilizce konuşma pratiği yaptırıyorsunuz.
Bir genç bir kadına Instagram üzerinden ürün tanıtmayı öğretiyor. Kadın ona geleneksel örgü tekniklerini öğretiyor.
Bir göçmen kendi ana dilini öğretiyor. Karşılığında yaşadığı ülkenin dilini öğreniyor.
Bir fotoğrafçı ürün fotoğrafı çekmeyi öğretiyor. Bir girişimci ona temel e-ticaret bilgisini aktarıyor.
Ortada mutlaka para olmak zorunda değil.
Ortada karşılıklı değer var.
Bu yaklaşımın gücü de tam burada başlıyor.
“Yararlanıcı” değil, değer üreten insan
Avrupa projelerinde yıllardır kullandığımız bazı kavramları yeniden düşünmemiz gerekebilir.
“Dezavantajlı grup.”
“Hedef grup.”
“Yararlanıcı.”
“Elverişsiz koşullardaki birey.”
Bunlar teknik olarak gerekli kavramlar olabilir. Ancak insanları yalnızca eksikleri üzerinden tanımladığımızda farkında olmadan başka bir sorun yaratıyoruz.
Bir engelli bireyi sadece desteğe ihtiyaç duyan kişi olarak görürsek onun ne bildiğini gözden kaçırabiliriz.
Bir yaşlıyı yalnızca dijital becerisi düşük birey olarak görürsek 40 yıllık mesleki deneyimini yok sayabiliriz.
Bir göçmeni yalnızca dil sorunu yaşayan birey olarak görürsek sahip olduğu kültürel ve mesleki birikimi kaçırabiliriz.
Bir işsiz genci yalnızca istihdam edilmesi gereken kişi olarak görürsek onun başkalarına aktarabileceği dijital becerileri fark etmeyebiliriz.
Skill Bartering bu ilişkiyi tersine çeviriyor.
İnsan artık yalnızca alan kişi değil.
Aynı zamanda veren kişi.
Öğrenci olduğu kadar öğretmen.
Yararlanıcı olduğu kadar kaynak.
Belki de en doğru cümle şu:
Herkes öğrenci, herkes öğretmen
Bu yaklaşım özellikle sosyal içerme projeleri açısından önemli olabilir.
Çünkü kapsayıcılık yalnızca bir insanı faaliyetlere dahil etmek değildir.
Gerçek kapsayıcılık, o kişiye:
“Senin de burada verebileceğin bir şey var.”
diyebilmektir.
Bu, insanın yalnızca becerisini değil, öz güvenini de dönüştürebilir.
Bir kişinin ilk kez bir başkasına bir şey öğrettiğini düşünün.
“O halde benim bildiklerim de değerliymiş.”
Bu cümle bazen haftalarca verilen bir özgüven eğitiminden daha etkili olabilir.
Bir saat öğrettin, bir saat öğren
Bu modeli bir adım ileri götürelim.
Bir Skill Credit sistemi düşünelim.
Bir saat boyunca başka birine bir beceri öğrettiniz.
Hesabınıza:
1 Skill Credit
yüklendi.
Bu krediyi daha sonra başka birinden bir saat eğitim almak için kullanıyorsunuz.
Para yok.
Ama emek var.
Zaman var.
Bilgi var.
Karşılıklılık var.
Bugün sosyal inovasyon dediğimiz şey bazen çok karmaşık teknolojiler gerektirmiyor.
Bazen yenilik, toplumda zaten var olan kaynakları farklı şekilde birbirine bağlamaktır.
Belki yeni bir eğitim binasına ihtiyacımız yok.
Belki yeni bir 300 sayfalık eğitim modülüne de ihtiyacımız yok.
Belki önce insanların ne bildiğini öğrenmemiz gerekiyor.
Avrupa projeleri açısından düşünelim
Bu yaklaşımı Erasmus+, CERV, Interreg veya sosyal inovasyon odaklı diğer Avrupa programlarında düşünmek mümkün.
Ama “Skill Swap etkinliği yapacağız” demek tek başına proje değildir.
Asıl mesele bunun arkasındaki problemi doğru tanımlamaktır.
Örneğin:
Bir toplumda insanların sahip oldukları beceriler görünür değilse…
Düşük gelirli bireyler ücretli eğitimlere erişemiyorsa…
Farklı kuşaklar birbirlerinden kopuyorsa…
Göçmenlerle yerel toplum arasında gerçek etkileşim kurulamıyorsa…
Engelli bireyler sürekli “destek alan” konumunda bırakılıyorsa…
45 yaş üstü bireylerin deneyimi iş gücü piyasasında değersizleşiyorsa…
orada beceri değişimi yalnızca güzel bir sosyal etkinlik olmaktan çıkar.
Bir sosyal inovasyon aracına dönüşür.
Örneğin gençler yaşlılara dijital beceri öğretebilir.
Yaşlılar gençlere mesleki deneyimlerini aktarabilir.
Göçmen kadınlar geleneksel üretim becerilerini paylaşabilir.
Gençler onlara dijital pazarlama öğretebilir.
Engelli ve engelsiz bireyler birbirlerine farklı beceriler aktarabilir.
İşsiz yetişkinler yalnızca eğitim almakla kalmayıp sahip oldukları becerileri topluma sunabilirler.
Bir süre sonra ortaya klasik bir kurs sistemi değil, yerel bir öğrenme ekosistemi çıkabilir.
Dijital platform gerekli mi
Olabilir.
Ama yine klasik hataya düşmeyelim.
Önce platform yapıp sonra kullanıcı aramayalım.
Önce topluluğu anlayalım.
İnsanlara iki soru soralım:
Ne öğretebilirsin
Ne öğrenmek istiyorsun
Ardından eşleştirmeler yapılabilir.
Bir kişinin profilinde:
I CAN OFFER: Photography I WANT TO LEARN: English
başka birinde:
I CAN OFFER: English Conversation I WANT TO LEARN: Social Media Marketing
yazabilir.
Teknoloji burada projenin kendisi değil, insanları birbirine bağlayan araç olur.
Belki de eğitim ekonomisini yanlış yerden düşünüyoruz
Avrupa’da yaşam boyu öğrenme üzerine çok konuşuyoruz.
Upskilling diyoruz.
Reskilling diyoruz.
Micro-credentials diyoruz.
Digital skills diyoruz.
Green skills diyoruz.
Future skills diyoruz.
Bunların hepsi önemli.
Ama belki bunların yanına bir kavram daha eklememiz gerekiyor:
Shared Skills.
Paylaşılan beceriler.
Çünkü geleceğin eğitim sistemi yalnızca kurumların insanlara ne öğreteceği üzerine kurulmayabilir.
Aynı zamanda insanların birbirlerinden ne öğrenebilecekleri üzerine kurulabilir.
Ve bunun için bazen büyük bütçelerden önce güven, topluluk ve karşılıklılık gerekir.
Project Factory açısından yeni bir soru
Proje geliştirirken genellikle şunu soruyoruz:
“Hedef grubumuza ne öğreteceğiz?”
Belki bundan sonra bir soru daha eklemeliyiz:
“Hedef grubumuz bize ve birbirlerine ne öğretebilir?”
Bu küçük soru proje mimarisini tamamen değiştirebilir.
Çünkü o zaman proje insanları yalnızca geliştirmeye çalışan bir sistem olmaktan çıkar.
İnsanların zaten sahip oldukları değeri görünür kılan bir sisteme dönüşür.
Ve belki sosyal içerme dediğimiz şey tam da burada başlar.
İnsanlara sürekli:
“Sana ne verebiliriz?”
diye sormak yerine bazen:
“Sen ne verebilirsin?”
diye sormakla.
Son söz
Belki geleceğin öğrenme ekonomisinde en değerli para birimi yalnızca euro, dolar veya kripto para olmayacak.
Bilgi. Deneyim. Zaman. Ve paylaşmaya hazır olduğumuz beceriler olacak.
Bu nedenle benim yeni sorum şu:
Paran yoksa gerçekten öğrenme imkânın da olmamalı mı
Yoksa kapıda şöyle mi yazmalı:
Paran Yoksa Becerini Getir.
Sen bir şey öğret. Başkasından bir şey öğren. Ve bilgi toplum içinde dolaşmaya devam etsin. Biz size başarılı projeler yazmayı öğretebiliriz ya szi bize ne öğretebilirsiniz Yorumlarınızı bekliyoruz!
— Ali Ulusoy Project Factory
Warmest regards/ Saygılarımızla,
Av. Ali ULUSOY
Proje Fabrikası Kurucusu / President of Project Factory
Engelsiz ve Mutlu Yaşam Derneği Başkanı / President of Barrier Free and Happy Life Association
Kocatepe Mahallesi Hatay Sokak 4/ 19 - 20, Sabancı İş Merkezi 5. kat, 06420 Çankaya - ANKARA
Mobil: (+90 530) 363 3120 happykidstr@gmail.com
Stay Connected
- Facebook: mahalleninalisi Twitter / X: Happykidsturke2 LinkedIn: happykidsturkey Instagram: aliulusoy1961
- Project Factory Brochure: https://drive.google.com/file/d/1GlrkbrHYqT2_8uFHMlHWlChoBHieZRv_/view?usp=drive_link
PROJE FABRİKASI / PROJECT FACTORY https://secure.smore.com/n/thw8q-proje-fabrikasi
ProjectFactory-ErasmusCourses File 1 compressed: https://drive.google.com/file/d/1oimc68vv6KVU88Z5uqMcCZS7GupsVlsu/view?usp=drivelink Project_Factory_Erasmus_KA1_18_Courses_English_Deluxe_Catalogue_compressed.pdf: https://drive.google.com/file/d/1ZUsCdsXlvlD1tjQ58DIDlRVMbuA5LZVO/view?usp=drive_link

